Κλάδος «Συμπεριφορά και Υγεία»
Κατά τη διάρκεια του 20ου αιώνα σημειώθηκε μια μεγάλης σημασίας αλλαγή όσον αφορά τις μορφές ασθένειας και τη θνησιμότητα. Οι πρώτες αιτίες είναι πλέον οι χρόνιες ασθένειες, ενώ οι κυριότεροι παράγοντες επικινδυνότητας για την εκδήλωση αυτών των προβλημάτων υγείας αφορούν πλέον τις συμπεριφορές και τις συνήθειες υγείας του ατόμου. Επίσης, έρευνες έδειξαν ότι οι παρεμβάσεις με στόχο την αλλαγή της συμπεριφοράς μπορούν να βελτιώσουν σημαντικά το επίπεδο υγείας και να μειώσουν τη χρήση υπηρεσιών υγείας.
Οι ραγδαίες αυτές αλλαγές και η ανάδειξη του βιοψυχοκοινωνικού μοντέλου αντίληψης της υγείας, σε συνδυασμό με διάφορους άλλους παράγοντες συνετέλεσαν στην ανάπτυξη μιας εμπειρικά τεκμηριωμένης προσέγγισης του θέματος της σχέσης μεταξύ ανθρώπινης συμπεριφοράς και υγείας, η οποία λαμβάνει πλέον διεπιστημονικό χαρακτήρα.
Τον Φεβρουάριο του 1977, πραγματοποιήθηκε στο Πανεπιστήμιο του Yale ένα μεγάλο Συνέδριο που έθεσε τις βάσεις για τη δημιουργία μιας νέας επιστημονικής κίνησης υπό τον όρο «Behavioral Medicine». Στο ιστορικό αυτό Συνέδριο συμμετείχαν αντιπρόσωποι από πολλές επιστήμες, οι οποίοι προσπάθησαν να δώσουν ένα πρώτο ορισμό στο καινούργιο πεδίο επιστημονικής έρευνας και θεωρίας που εγκαινίαζαν. Έτσι, ο συλλογικός ορισμός που προέκυψε, μετά και από περαιτέρω επεξεργασία του σε μια δεύτερη σχετική συνάντηση που έλαβε χώρα ένα χρόνο μετά στο Institute of Medicine, National Academy of Sciences (ΗΠΑ), είχε ως εξής (Schwartz & Weiss, 1978):
[Behavioral Medicine είναι] το διεπιστημονικό πεδίο που ασχολείται με την ανάπτυξη και σύνθεση των γνώσεων και των τεχνικών της επιστήμης της συμπεριφοράς και της βιοϊατρικής, οι οποίες σχετίζονται με την υγεία και την ασθένεια, καθώς και με την εφαρμογή αυτών των γνώσεων και των τεχνικών στην πρόγνωση, διάγνωση, θεραπεία και επανένταξη.
Το Συνέδριο αναγνώρισε τη σημασία της αλληλεπίδρασης μεταξύ φυσικού και κοινωνικού περιβάλλοντος, καθώς και μεταξύ γνωστικού οργανισμού, συμπεριφοράς και βιολογίας για την κατανόηση και την αποτελεσματική παρέμβαση σε θέματα υγείας και ασθένειας. Έτσι, αναπτύχθηκε μια ενεργός προσπάθεια ερευνητών και κλινικών επιστημόνων να δημιουργήσουν δεσμούς μεταξύ της βιοϊατρικής επιστήμης, αφενός, και των επιστημών της συμπεριφοράς και των κοινωνικών, αφετέρου.
Το σεμινάριο έχει διετή διάρκεια. Το πρώτο έτος αποτελείται από 70 ώρες θεωρητική εκπαίδευση. Η θεωρητική εκπαίδευση περιλαμβάνει εισηγήσεις από θεραπευτές με πολυετή εμπειρία στο αντικείμενο των διαταραχών πρόσληψης τροφής, παρουσιάσεις περιστατικών και παρακολούθηση βιντεοσκοπημένων θεραπευτικών συνεδριών.
Έκτοτε η όλη προσπάθεια έχει γνωρίσει πολύ μεγάλη ανάπτυξη και έχει συμβάλλει σημαντικά στην προώθηση της έρευνας και της παρέμβασης. Εταιρείες ανάλογες έχουν ιδρυθεί σε πολλές χώρες του κόσμου, ενώ υπάρχει και μια διεθνής.
Στη χώρα μας όμως δεν υπάρχει ένα αντίστοιχο βήμα κοινών προσπαθειών μεταξύ των επιστημόνων που προέρχονται από τις επιστήμες της Συμπεριφοράς και εκείνων που προέρχονται από τις Βιοϊατρικές επιστήμες. Πιστεύουμε όμως ότι αποτελεί πλέον ανάγκη να αναπτυχθεί και στη Ελλάδα ένα ανάλογο forum.
Καλούμε όσους ενδιαφέρονται να επικοινωνήσουν μαζί μας προκειμένου να συμμετάσχουν στον Κλάδο «Συμπεριφοράς και Υγείας» στα πλαίσια της Ελληνικής Εταιρείας Έρευνας της Συμπεριφοράς (ΕΕΕΣ). Ο κλάδος περιλαμβάνει τους επιστήμονες που προέρχονται από το χώρο των βιοϊατρικών επιστημών αλλά και των επιστημών της συμπεριφοράς, και οι οποίοι ασχολούνται με την ανθρώπινη υγεία και ευεξία. Στόχος είναι η ανάπτυξη ενός κοινού forum επικοινωνίας, ανταλλαγής απόψεων και συνεργασίας, όπως και η ανάπτυξη κοινών εκπαιδευτικών/ επιμορφωτικών προσπαθειών. Κύριο όμως στόχο αποτελεί η προώθηση ενός κοινού τρόπου σκέψης και μιας συναντίληψης σε θέματα υγείας και ασθένειας μεταξύ των επιστημόνων από διάφορα πεδία και περιοχές εξειδίκευσης.
Τα μέλη του Κλάδου συναντώνται ανά τακτά χρονικά διαστήματα, περίπου 3-4 φορές το έτος, στα γραφεία της Εταιρείας. Στους άμεσους στόχους του Κλάδου είναι η οργάνωση μιας διημερίδας πάνω σε σχετικά ζητήματα, καθώς και η προβολή του Κλάδου μέσω συμμετοχών σε συνέδρια και άλλες επιστημονικές συναντήσεις. Στους απώτερους στόχους είναι η διοργάνωση συνεδρίου, η διεξαγωγή ερευνητικών προγραμμάτων και η ανάπτυξη εκπαιδευτικών πρωτοβουλιών.
Αυτή τη στιγμή τον συντονισμό του Κλάδου έχουν αναλάβει τα μέλη της Εταιρείας: Ιωάννης Μαλογιάννης (imalog@hol.gr), Ναλμπάντη Στέλλαλένα (stellalena11@yahoo.gr) και Μαριέττα Ρεμούνδου (mremoundou@ist.edu.gr).
Ενδεικτική ελληνική βιβλιογραφία
Αναγνωστόπουλος, Φ., & Ποταμιάνος, Γ. (Επιμ. Έκδ.) (2006). Εισαγωγή στην ψυχολογία της Υγείας. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.
Καραδήμας, Ε. (2005). Ψυχολογία της Υγείας. Θεωρία και κλινική πράξη. Αθήνα: Τυπωθήτω.
Παπαδάτου, Δ., & Αναγνωστόπουλος, Φ. (1995). Η ψυχολογία στο χώρο της υγείας. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.
